هشدار درباره فرسایش تدریجی کیفیت زندگی در ایران؛ سهم طبقه متوسط به ۵۰ درصد سقوط کرد!

یک اقتصاددان با اشاره به کاهش مداوم قدرت خرید خانوارها اعلام کرد طبقه متوسط ایران بیش از آنکه با «فقر ناگهانی» مواجه شده باشد، در حال تجربه یک فرسایش تدریجی در کیفیت زندگی و سبک معیشت خود است. روندی که طی سال‌های اخیر به کوچک‌تر شدن سهم این طبقه در جامعه منجر شده است.

وحید شقاقی‌شهری در گفت‌وگویی درباره وضعیت اقتصادی خانوارهای ایرانی اظهار کرد طبقه متوسط مهم‌ترین رکن پایداری اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر کشور محسوب می‌شود و کاهش وزن این طبقه می‌تواند آثار گسترده‌ای بر توسعه و ثبات جامعه داشته باشد. به گفته او، سهم طبقه متوسط ایران که در ابتدای دهه ۱۳۹۰ حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد برآورد می‌شد، طی ۱۵ سال گذشته تحت تأثیر تحریم‌های اقتصادی، ضعف در بازتوزیع ثروت، تورم مزمن و رکود تورمی به حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.

وی مهم‌ترین نشانه‌های فرسایش معیشتی طبقه متوسط را حذف تدریجی هزینه‌های غیرضروری مانند سفر، تفریحات فرهنگی، رستوران و خریدهای دوره‌ای، به تعویق افتادن تصمیم‌های مهمی همچون خرید مسکن، تعویض خودرو، ازدواج و فرزندآوری، افزایش سهم هزینه‌های ضروری در بودجه خانوار و کاهش توان پس‌انداز عنوان کرد. همچنین به گفته او، بسیاری از خانوارها ناچار شده‌اند هزینه‌های آموزشی، فرهنگی و توسعه فردی خود را کاهش دهند.

شقاقی‌شهری همچنین تغییر کارکرد وام و دارایی‌های خانوار را از دیگر نشانه‌های فشار اقتصادی دانست. به گفته او، در حالی که در گذشته وام‌ها و پس‌اندازها برای سرمایه‌گذاری یا ارتقای سطح زندگی استفاده می‌شدند، اکنون بسیاری از خانوارها برای تأمین هزینه‌های جاری ناچار به فروش طلا، مصرف پس‌اندازها یا دریافت وام شده‌اند. این روند از کاهش تاب‌آوری مالی و افزایش آسیب‌پذیری اقتصادی حکایت دارد.

وی با اشاره به کاهش مزیت معیشتی شهرهای کوچک نسبت به گذشته گفت افزایش قیمت مسکن، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل و یکپارچه شدن قیمت‌ها در سطح کشور موجب شده فشار اقتصادی به شهرستان‌ها نیز سرایت کند، در حالی که سطح درآمد در این مناطق همچنان پایین‌تر از کلان‌شهرهاست.

این اقتصاددان در پایان هشدار داد تداوم فرسایش طبقه متوسط می‌تواند پیامدهایی همچون کاهش تقاضای مصرفی، رکود در بخش‌های خدماتی و فرهنگی، افت سرمایه انسانی، کاهش اعتماد اجتماعی و افزایش مهاجرت نیروهای متخصص را به دنبال داشته باشد؛ مسائلی که در بلندمدت بر رشد اقتصادی و ثبات اجتماعی کشور اثرگذار خواهند بود.