طلای ۱۸ عیار (یا طلای عیار ۷۵۰) استانداردترین و رایجترین آلیاژ طلا برای ساخت مصنوعات و زیورآلات در ایران و بسیاری از کشورهای جهان به شمار میرود. واژه عیار نشاندهنده میزان خلوص طلا در توده فلز است؛ طلای خالص (۲۴ عیار) با درجه خلوص ۹۹.۹ درصد، بسیار نرم و انعطافپذیر است و به راحتی دچار تغییر شکل، ساییدگی و خطوخش میشود. برای برطرف کردن این ضعف و افزایش استحکام طلا جهت استفاده روزمره، آن را با فلزات دیگری نظیر مس، نقره، نیکل یا روی ترکیب میکنند.
بر این اساس، طلای ۱۸ عیار از ۷۵ درصد طلای خالص و ۲۵ درصد فلزات واسطه تشکیل شده است. در صنعت طلا و جواهر، مصنوعات ساختهشده با این عیار باید مجهز به کدهای مشخصی باشند که اصالت آنها را تایید کند. معمولا روی بدنه این مصنوعات عدد ۷۵۰ به همراه یک حرف انگلیسی حک میشود که نشاندهنده شهر محل ساخت کارگاه است (به عنوان مثال، کد T750 نشاندهنده طلای ۱۸ عیار استاندارد ساختهشده در استان تهران است). شناخت این کدها مانع از خرید طلای تقلبی یا با عیار پایینتر میشود.
قیمت طلای ۱۸ عیار چطور تعیین میشود؟
محاسبه قیمت نهایی طلای ۱۸ عیار در بازار ایران، تابعی از قیمت پایه طلا، کارمزد ساخت، سود خردهفروشی و قوانین مالیاتی کشور است. این فرآیند بر اساس فرمولهای ریاضی و استانداردهای صنف طلا و جواهر محاسبه میشود:
قیمت نهایی=قیمت پایه طلا+اجرت ساخت+سود فروشنده (۷٪)+مالیات بر ارزش افزوده (۱۰٪ روی سود و اجرت)
اجزای این فرمول را بهطور مجزا بررسی میکنیم:
قیمت پایه طلا: وزن کل قطعه طلا ضرب در قیمت روز یک گرم طلای ۱۸ عیار (که از روی تابلوی لحظهای بازار خوانده میشود).
اجرت ساخت: هزینه طراحی و فرآیند تولید طلا در کارگاه که میتواند به صورت درصدی (مثلا ۱۵ درصد قیمت پایه)، ریالی (مبلغ ثابت به ازای هر گرم) یا ترکیبی محاسبه شود.
سود طلافروش: طبق مصوبه قانونی اتحادیه طلا و جواهر، سقف سود مجاز خردهفروشی طلا ۷ درصد است که بر روی مجموع «قیمت پایه + اجرت ساخت» اعمال میشود.
مالیات بر ارزش افزوده: طبق اصلاحیه قانون مالیات بر ارزش افزوده (مصوب دیماه ۱۴۰۰)، اصل طلای خام از مالیات معاف است. نرخ مالیات مصوب (که هماکنون ۱۰ درصد است) تنها به مجموع سود طلافروش و اجرت ساخت تعلق میگیرد و اعمال آن روی کل قیمت فاکتور تخلف محسوب میشود.
انواع نمودار قیمت طلای ۱۸ عیار
تحلیلگران بازار طلا برای ارزیابی حرکت قیمت طلای ۱۸ عیار در بازار ایران، نمودارهای فنی زیر را رصد میکنند:
نمودار خطی (Line Chart): این نمودار ساده با اتصال نرخهای پایانی روزانه طلای ۱۸ عیار تشکیل میشود و به سرمایهگذاران کمک میکند تا بدون درگیر شدن با نوسانهای جزئی روزانه، جهت کلی روند صعودی یا نزولی طلا را در دورههای چندماهه یا چندساله بررسی کنند.
نمودار میلهای (Bar Chart): نمودار میلهای نوسانات قیمت طلا را در طول یک جلسه معاملاتی مشخص نشان میدهد. این نمودار قیمت باز شدن، بالاترین قیمت لمسشده، پایینترین قیمت و قیمت نهایی بسته شدن طلا را به نمایش میگذارد.
نمودار کندلاستیک (Candlestick Chart): مهمترین ابزار برای تحلیلگران تکنیکال بازار طلا است. با استفاده از نمودار شمعی (کندلاستیک) در تایمفریمهای مختلف (مثلا هفتگی یا روزانه) و اعمال مقیاسهای لگاریتمی، میتوان الگوهای رفتاری بازار، خطوط روند صعودی بلندمدت و فازهای انباشت یا تخلیه هیجان را شناسایی کرد.
تحلیل قیمت طلای ۱۸ عیار چگونه است؟
قیمت طلای ۱۸ عیار در ایران معلول دو موتور محرک اصلی است و تحلیل آن مستلزم بررسی هر دو جبهه است:
الف) تحلیل موتور جهانی (اونس طلا)
قیمت جهانی طلا به ازای هر اونس بر اساس سیاستهای پولی بانکهای مرکزی بزرگ جهان (بهویژه فدرال رزرو آمریکا)، نرخ تورم جهانی، نرخ بهره واقعی ایالات متحده و ارزش شاخص دلار (DXY) نوسان میکند. علاوهبر این، نوسان قیمت نفت خام بر تورم جهانی و به تبع آن بر تمایل به خرید طلا به عنوان پناهگاه امن تاثیرگذار است.
ب) تحلیل موتور داخلی (نرخ دلار و اقتصاد کلان)
نرخ دلار آزاد در ایران به دلیل کسری بودجه ساختاری، نوسانات نقدینگی، تحریمهای اقتصادی و انتظارات تورمی همواره محرک قدرتمندی برای قیمت طلای ۱۸ عیار بوده است. حتی در زمانهایی که اونس جهانی طلا ثابت است یا روند کاهشی دارد، افزایش نرخ دلار در بازار داخلی میتواند قیمت طلا را در ایران به شدت افزایش دهد.
تاریخچه قیمت طلای ۱۸ عیار
بررسی روند حرکت قیمت طلای ۱۸ عیار در بازار ایران طی ده سال گذشته نشاندهنده یک شتاب قیمتی صعودی است که بخش عمده آن در کاهش ارزش خرید ریال و نوسانهای ارزی ریشه دارد. جدول زیر نقاط پایانی قیمت طلا را در پایان هر سال خورشیدی نشان میدهد:
سال خورشیدی | قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در پایان سال (تومان) | درصد تغییر نسبت به سال قبل | رویدادهای کلیدی و علت نوسانات قیمت |
۱۳۹۴ | ۱۰۵٬۰۰۰ | ۷٪ رشد | توافق برجام و آغاز دوره ثبات نسبی و موقت ارزی |
۱۳۹۵ | ۱۱۵٬۰۰۰ | ۱۱٪ رشد | ثبات ارزی نسبی و کنترل موقت انتظارات تورمی |
۱۳۹۶ | ۱۵۵٬۰۰۰ | ۳۳٪ رشد | بروز نشانههای اولیه تنش در سیاست خارجی و خروج احتمالی آمریکا از برجام |
۱۳۹۷ | ۴۳۰٬۰۰۰ | ۱۸۰٪ رشد | بالاترین رشد دهساله؛ خروج رسمی آمریکا از برجام و بازگشت تحریمها |
۱۳۹۸ | ۶۰۰٬۰۰۰ | ۴۰٪ رشد | تعدیل موقت بازارها و تخلیه حبابهای هیجانی اولیه |
۱۳۹۹ | ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ | ۸۲٪ رشد | همهگیری کرونا، کاهش شدید درآمدهای نفتی و اوجگیری نقدینگی |
۱۴۰۰ | ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ | ۱۲٪ رشد | آغاز دوره فرسایشی مذاکرات احیای توافقات و رکود نسبی بازارها |
۱۴۰۱ | ۲٬۶۵۰٬۰۰۰ | ۱۱۵٪ رشد | جهش مجدد ارزی به دلیل بنبست در مذاکرات بینالمللی و رشد نقدینگی |
۱۴۰۲ | ۳٬۳۰۰٬۰۰۰ | ۲۵٪ رشد | اجرای سیاستهای کنترل ترازنامه بانکها و تثبیت موقت نرخ ارز |
۱۴۰۳ | ۸٬۱۰۰٬۰۰۰ | ۱۴۶٪ رشد | سال نوسانات شدید؛ جهشهای پیدرپی تحت تأثیر تنشهای منطقهای و اونس جهانی |
۱۴۰۴ | ۱۰٬۵۰۰٬۰۰۰ | ۳۷٪ رشد | تداوم فشارهای تورمی داخلی و عبور طلا از کانالهای تاریخی جدید |
۱۴۰۵ (کنونی) | ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۲۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | نوسانات ناشی از تحولات ژئوپلیتیک | تثبیت طلا در سطوح جدید قیمتی به دنبال نوسان شدید اونس جهانی و تحولات ارزی |
پیشبینی آینده قیمت طلای ۱۸ عیار
آینده بازار طلای ۱۸ عیار در ایران بیش از هر چیز تحت تاثیر سناریوهای سیاسی، نرخ دلار آزاد و وضعیت اونس جهانی طلا قرار دارد. کارشناسان بازارهای مالی برای روند قیمت طلا تا پایان سال ۱۴۰۵، چهار سناریوی اصلی را متصور هستند:
سناریوی اول: ادامه وضع موجود (آتشبس نیمبند و صلح مسلح)
در این سناریو، شرایط «نه جنگ و نه صلح کامل» ادامه مییابد. اونس جهانی طلا در محدوده ۴,۳۰۰ تا ۴,۷۰۰ دلار نوسان میکند و دلار داخلی نیز همگام با تورم ساختاری به رشد خود ادامه میدهد. برآیند این وضعیت میتواند قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار را تا پایان سال ۱۴۰۵ به محدوده ۲۵ میلیون تومان هدایت کند.
سناریوی دوم: توافق سیاسی بدون دستاورد چشمگیر اقتصادی برای ایران
اگر توافقی حاصل شود اما آثار تحریمی آن به طور ملموس کاهش نیابد، کاهش نگرانیهای جهانی میتواند اونس طلا را به دلیل تعدیل سیاستهای پولی بانکهای مرکزی تا فراتر از ۵,۰۰۰ دلار هدایت کند. در داخل نیز با توجه به تداوم کسری بودجه، دلار به مسیر صعودی خود ادامه داده و برآیند این دو نیرو، طلای ۱۸ عیار را به کانالهای بالاتر از ۲۸ میلیون تومان به ازای هر گرم میرساند.
سناریوی سوم: توافق جامع با دستاوردهای اقتصادی ملموس برای ایران
در صورت گشایشهای جدی اقتصادی، آزادسازی منابع ارزی بلوکهشده و افزایش درآمدهای نفتی، نرخ دلار در بازار آزاد با کاهش و اصلاح عمیق روبرو خواهد شد. این ریزش ارزی میتواند اثر صعودی اونس جهانی را خنثی کرده و قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار را به طور موقت به زیر ۱۵ میلیون تومان هدایت کند؛ البته کارشناسان این کاهش را موقتی و یک فرصت خرید جذاب ارزیابی میکنند.
سناریوی چهارم: تشدید مجدد درگیریهای ژئوپلیتیک و جنگ گسترده
با بازگشت تنشها، شوک جدید نفتی ایجاد شده و تورم جهانی افزایش مییابد؛ موضوعی که بانکهای مرکزی را ناچار به حفظ یا افزایش نرخ بهره میکند و اونس جهانی طلا را تا کانال ۳,۰۰۰ دلار عقب میراند. در داخل کشور، دلار شتاب صعودی به خود میگیرد. تقابل این دو نیرو (ریزش اونس و صعود دلار) سبب میشود قیمت طلای ۱۸ عیار در محدوده فعلی یعنی ۱۸ تا ۲۲ میلیون تومان تثبیت شود.