بازار ساخت‌وساز ایران در سال ۱۴۰۴ با یکی از سخت‌ترین دوره‌های خود روبه‌رو شد؛ به‌طوری‌که تعداد ساختمان‌های جدیدی که ساخت آن‌ها آغاز شد، به کمترین میزان در ۳۶ سال گذشته رسید و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در این حوزه نیز رکورد افت ۴۰ ساله را ثبت کرد.
بر اساس آمار بانک مرکزی، در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۳۸ هزار ساختمان در شهرهای ایران وارد مرحله ساخت شدند، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ با کاهش حدود ۴۰ درصدی به ۸۵ هزار ساختمان رسید. تعداد واحدهای مسکونی تازه‌ساز نیز از حدود ۳۷۴ هزار واحد در سال ۱۴۰۳ به ۳۱۸ هزار واحد در سال بعد کاهش یافت؛ افتی نزدیک به ۱۵ درصد.
هم‌زمان، تعداد ساختمان‌های تکمیل‌شده نیز کاهش محسوسی داشت. شمار ساختمان‌هایی که در سال ۱۴۰۳ به پایان رسیدند، حدود ۱۱۸ هزار مورد بود، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۸۸ هزار ساختمان رسید. این آمار نشان می‌دهد که هم شروع پروژه‌های جدید و هم تکمیل ساختمان‌ها با افت مواجه شده است.
در بخش سرمایه‌گذاری نیز روند مشابهی دیده می‌شود. سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در ساختمان‌های جدید مناطق شهری از حدود ۳۲۰ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به ۲۶۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسید. به این ترتیب، سرمایه‌گذاری اسمی در این بخش حدود ۵۸ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۸ درصد، کاهش یافت؛ افتی که در آمار ۴۰ سال گذشته سابقه نداشته است. البته این ارقام بر اساس قیمت‌های جاری محاسبه شده‌اند و اثر تورم از آن‌ها کسر نشده است.
افزایش هزینه مصالح ساختمانی و دستمزدها، نااطمینانی اقتصادی و پیامدهای تنش‌های ژئوپلیتیک از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر تصمیم سازندگان برای آغاز پروژه‌های جدید اثر بگذارند. همچنین، طولانی‌بودن دوره بازگشت سرمایه در ساخت‌وساز ممکن است در شرایط بی‌ثباتی اقتصادی، جذابیت این بازار را برای سرمایه‌گذاران کاهش دهد.
ادامه این روند می‌تواند در سال‌های آینده عرضه واحدهای مسکونی جدید را محدود کند و فشار بالقوه‌ای بر قیمت مسکن وارد سازد. بااین‌حال، میزان اثرگذاری این عوامل و تداوم افت ساخت‌وساز به شرایط اقتصادی، هزینه‌های تولید و چشم‌انداز فروش در دوره‌های آینده بستگی دارد.
