مداخله ۲ میلیارد دلاری بانک مرکزی؛ دلار عقب نشست، اما دوباره برگشت
بازار ارز ایران در روزهای اخیر شاهد مداخله متفاوت بانک مرکزی بوده است؛ مداخله‌ای که هدف آن فقط پایین آوردن قیمت دلار نیست، بلکه تغییر نقش بازارساز در تعیین جهت قیمت‌هاست. بانک مرکزی اعلام کرده برای این عملیات تا دو میلیارد دلار اسکناس در نظر گرفته و در مرحله نخست یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی عرضه می‌شود. سقف خرید دلار با کارت ملی نیز به ۱۰ هزار دلار برای هر فرد بالای ۱۸ سال افزایش یافته است.
شیوه عرضه از محدوده ۲۵۸ هزار تومان آغاز شد و به‌صورت آبشاری ادامه یافت؛ روشی شبیه «حراج هلندی» که در آن فروشنده با نرخ بالاتر وارد بازار می‌شود و همزمان با کاهش تقاضا، قیمت‌های پایین‌تری پیشنهاد می‌کند. هدف این سیاست، تغییر انتظارات معامله‌گران و جلوگیری از شکل‌گیری موج‌های جدید خرید در قیمت‌های بالاتر است. قیمت دلار با کارت ملی تا ۲۵۲ هزار تومان هم پایین آمد.
تجربه تاریخی بازار ارز ایران نشان می‌دهد بازار غیررسمی در بسیاری از دوره‌ها زودتر از بازار رسمی حرکت کرده و بانک مرکزی بیشتر در نقش دنبال‌کننده ظاهر شده است. بررسی‌های انجام‌شده درباره سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰ نیز نشان داده بود که بازار رسمی نتوانسته به‌طور پایدار بازار آزاد را دنبال خود بکشد. در دوره برجام، با بهبود دسترسی به منابع ارزی، قدرت بازار رسمی برای اثرگذاری بر بازار آزاد بیشتر شد؛ پس از خروج آمریکا از برجام نیز این توان کاهش یافت.
با وجود مداخله سنگین بانک مرکزی، بازار خیلی زود دوباره واکنش نشان داد. تا ظهر پنج‌شنبه ۹ مهر، دلار با کارت ملی به محدوده ۲۵۸ هزار تومان بازگشت و قیمت دلار آزاد حدود ۲۵۹ هزار تومان معامله شد. تتر، دلار هرات، سلیمانیه و درهم امارات نیز در سطوح بالایی قرار داشتند.
این بازگشت الزاماً به معنای شکست سیاست بانک مرکزی نیست، اما نشان می‌دهد بازار هنوز قدرت و دوام عرضه‌های بعدی را محک می‌زند. اکنون مهم‌ترین سؤال این است که آیا بانک مرکزی می‌تواند بدون مصرف سنگین ذخایر، انتظارات بازار را تغییر دهد یا دوباره بازار آزاد قیمت جدیدی تعیین خواهد کرد.
