سهام عدالت چیست؟ همه چیز درباره سهام عدالت

خلاصه مطلب

سهام عدالت طرحی برای واگذاری بخشی از سهام شرکت‌های بزرگ دولتی به اقشار مشمول و گسترش مالکیت عمومی است. ارزش اسمی سهام افراد با توجه به گروه مشمول و میزان تسویه متفاوت است. مدیریت آن به دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می‌شود. دارندگان می‌توانند وضعیت دارایی و سود خود را از سامانه‌های رسمی بررسی کنند. سود سهام پس از تایید اطلاعات بانکی و سجامی واریز می‌شود و سهام متوفیان نیز از طریق فرآیند قانونی به وراث منتقل خواهد شد.

سهام عدالت چیست و با چه هدفی شکل گرفت؟

سهام عدالت، سبدی متشکل از سهام ۴۹ شرکت بزرگ و استراتژیک دولتی (شامل صنایع پتروشیمی، پالایشی، فولاد، خودروسازی، بانک‌ها و مخابرات) است که در دولت نهم (سال ۱۳۸۵) با اهداف زیر به ۶ دهک درآمدی جامعه واگذار شد:

• توزیع عادلانه ثروت ملی: بهره‌مندی اقشار کم‌درآمد از سود بنگاه‌های اقتصادی بزرگ کشور.
• تسریع در اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی: کوچک‌سازی بدنه دولت و انتقال مالکیت به مردم.
• کاهش وابستگی به یارانه‌های مستقیم: ایجاد درآمد پایدار و سرمایه‌گذاری بلندمدت برای خانوارها.
• گسترش فرهنگ سهام‌داری: ورود میلیون‌ها شهروند به بازار سرمایه.

 ترکیب پرتفوی سهام عدالت

پرتفوی سهام عدالت متشکل از موارد زیر می‌شود:

۱. ۳۶ شرکت بورسی و فرابورسی: از جمله فولاد مبارکه اصفهان (فولاد)، شرکت ملی صنایع مس ایران (فملی)، صنایع پتروشیمی خلیج فارس (فارس)، پالایش نفت اصفهان (شپنا)، بانک ملت (وبملت)، مخابرات ایران (اخابر) و ایران خودرو (خودرو).

۲. ۱۳ شرکت غیربورسی: شرکت‌هایی که هنوز در بازار بورس عرضه نشده‌اند و ارزش‌گذاری آن‌ها بر اساس برآوردهای مالی سازمان خصوصی‌سازی محاسبه می‌شود.

 چه کسانی مشمول سهام عدالت هستند؟

مشمولان طرح سهام عدالت در بازه زمانی ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۴ در قالب ۶ دهک درآمدی شناسایی و ثبت‌نام شدند:

گروه مشمولان	ارزش اسمی سهام	وضعیت تخفیف قانونی
مددجویان کمیته امداد و بهزیستی	۱ میلیون تومان	۵۰٪ تخفیف؛ اقساط بخشیده شد
روستاییان و عشایر	۴۹۲ تا ۵۳۲ هزار تومان	پرداخت اقساط از محل سود سهام طی ۱۰ سال
کارگران فصلی و ساختمانی	۴۹۲ تا ۵۳۲ هزار تومان	پرداخت اقساط از محل سود سهام طی ۱۰ سال
کارمندان و بازنشستگان کشوری و لشکری	۴۹۲ تا ۵۳۲ هزار تومان	پرداخت اقساط از محل سود سهام طی ۱۰ سال
سایر اقشار، مانند زنان سرپرست خانوار، طلاب و خبرنگاران	۴۹۲ تا ۵۳۲ هزار تومان	پرداخت اقساط از محل سود سهام طی ۱۰ سال

چرا ارزش اسمی برگه سهام افراد متفاوت است؟ (۱ میلیون، ۵۳۲ هزار و ۴۹۲ هزار تومان)

یکی از متداول‌ترین سؤالات این است که چرا برگه سهام برخی افراد ۱ میلیون تومانی و برخی دیگر حدود ۵۰۰ هزار تومان است؟

۱. مددجویان نهادهای حمایتی: افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی مشمول ۵۰ درصد تخفیف شدند و دولت نیمی از بهای سهام را بخشید؛ بنابراین مالکیت کامل سهام ۱ میلیون تومانی به آن‌ها تعلق گرفت.

۲. سایر مشمولان: قرار بود بهای سهام (۱ میلیون تومان) طی ۱۰ سال از محل سود سالانه همان شرکت‌ها تسویه شود. در پایان دوره ۱۰ ساله (سال ۱۳۹۵)، سود شرکت‌ها تنها توانست حدود ۵۳۲ هزار تومان (یا ۴۹۲ هزار تومان در برخی گروه‌ها) از بهای اسمی سهام را تسویه کند.

۳. فرصت تسویه نقدی: در سال ۱۳۹۶ به افراد فرصت داده شد تا مابه‌التفاوت باقی‌مانده تا ۱ میلیون تومان را نقداً پرداخت کنند. کسانی که این مبلغ را پرداخت نکردند، صرفاً مالک همان بخش تسویه‌شده (حدود ۵۳۲ هزار تومان) باقی ماندند.

نحوه استعلام وضعیت و مشاهده دارایی سهام عدالت

برای آگاهی از دارایی، تعداد سهام و وضعیت واریز سود، دو درگاه رسمی معتبر وجود دارد:

روش اول: درگاه یکپارچه ذینفعان بازار سرمایه (جامع‌ترین روش)

۱. ورود به نشانی (https://ddn.csdiran.com)

۲. ورود با کد ملی و رمز عبور (نیازمند ثبت‌نام در سامانه سجام).

۳. مراجعه به بخش «سبد دارایی» یا تب اختصاصی «سهام عدالت».

۴. مشاهده تمامی نمادها، تعداد سهم، ارزش روز دارایی و تاریخچه سودهای واریزی.

روش دوم: سامانه رسمی سازمان خصوصی‌سازی

ورود به سامانه (https://www.samanese.ir) جهت مشاهده وضعیت اولیه ثبت‌نام و صورت‌حساب تاریخی سهام عدالت.

سود سهام عدالت؛ شرایط دریافت و دلایل عدم واریز

سود سهام عدالت حاصل عملکرد سالانه شرکت‌های حاضر در پرتفوی است و معمولا سالی یک بار (در یک یا دو مرحله) مستقیما به حساب بانکی سهامداران واریز می‌شود.

 شرایط الزامی دریافت سود:

۱. ثبت‌نام و احراز هویت در سامانه سجام (sejam.ir): اطلاعات هویتی و بانکی سهامدار باید در سامانه سجام تأیید شده باشد.

۲. شماره شبای معتبر و فعال: شماره شبا باید به نام شخص سهامدار باشد (سود به حساب سرپرست خانوار واریز نمی‌شود، بلکه به حساب هر فرد به‌صورت مجزا واریز می‌گردد).

 چرا سود برای برخی افراد واریز نمی‌شود؟

• حساب بانکی مسدود، راکد یا مشترک است.
• حساب ارزی یا متعلق به کارت‌های اعتباری است.
• اطلاعات سجامی ناقص بوده یا شماره شبا به نام خود متقاضی نیست.
• عدم پرداخت سود از سوی برخی شرکت‌های بزرگ به شرکت سپرده‌گذاری مرکزی در موعد مقرر.

روش‌های آزادسازی و مدیریت سهام عدالت

در اردیبهشت ۱۳۹۹، امکان انتخاب روش مدیریت سهام عدالت برای دارندگان آن فراهم شد. افراد می‌توانستند یکی از دو روش زیر را انتخاب کنند:

۱. روش مستقیم: در این روش، مدیریت سهام بر عهده خود فرد است و دارنده سهام عدالت می‌تواند سهام مربوط به ۳۶ شرکت بورسی را به‌صورت مستقیم مدیریت کند.

۲. روش غیرمستقیم: در این روش، مدیریت سهام به‌صورت غیرمستقیم و از طریق شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی انجام می‌شود و فرد به‌عنوان سهامدار این شرکت‌ها شناخته می‌شود.

ویژگی	روش مستقیم	روش غیرمستقیم
نوع دارایی	سهام تک‌تک ۳۶ شرکت بورسی	سهام شرکت سرمایه‌گذاری استانی محل سکونت، مانند «وسقم» و «وسرضوی»
مدیریت دارایی	توسط شخص دارنده سهام	توسط هیئت‌مدیره شرکت سرمایه‌گذاری استانی
نیاز به دانش بورسی	بالا	پایین
امکان تغییر روش	خیر؛ مهلت انتخاب روش در سال ۱۳۹۹ به پایان رسیده است.	خیر؛ مهلت انتخاب روش در سال ۱۳۹۹ به پایان رسیده است.

وضعیت فروش در حال حاضر: با توجه به قوانین شورای عالی بورس برای حفظ تعادل بازار سرمایه، در حال حاضر فروش عمده و مستقیم سهام عدالت در کارگزاری‌ها متوقف و منوط به ابلاغ آیین‌نامه‌های جدید است.

انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث (سامانه میراث)

سهام عدالت متوفیان از بین نمی‌رود و به وراث قانونی منتقل می‌شود. برای تقسیم و انتقال این سهام، فرآیند الکترونیکی تحت عنوان سامانه میراث راه‌اندازی شده است. مراحل انتقال سهام متوفی:

۱. استعلام وضعیت متوفی: یکی از وراث با ورود به درگاه ذینفعان بازار سرمایه (ddn.csdiran.com) وضعیت دارایی متوفی را بررسی می‌کند.

۲. سجامی شدن تمام وراث: کلیه وراث قانونی باید در سامانه سجام ثبت‌نام کرده و احراز هویت شوند.

۳. مراجعه به شعب منتخب: یکی از وراث به عنوان نماینده با مدارک لازم به یکی از شعب منتخب کارگزاری‌های بورسی یا بانک‌های عامل (ملی، صادرات، تجارت، پارسیان، ملت و…) مراجعه می‌کند.

۴. ثبت مدارک و تسهیم: پس از ثبت و اعتبارسنجی مدارک، سهام و سودهای انباشته گذشته به‌صورت خودکار بر اساس گواهی انحصار وراثت بین وراث تقسیم می‌شود.

 مدارک لازم برای انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث:

•  اصل یا تصویر برابر اصل گواهی حصر وراثت
•  کارت ملی و شناسنامه متوفی و کلیه وراث
•  شماره شبای بانکی وراث

آیا امکان ثبت‌نام جدید برای جاماندگان سهام عدالت وجود دارد؟

در حال حاضر هیچ‌گونه لینک، پیامک یا سامانه‌ای برای ثبت‌نام جدید سهام عدالت فعال نیست.

با وجود تصویب طرح حمایت از جاماندگان (به‌ویژه افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی) در قوانین بودجه، اجرای نهایی آن نیازمند تامین منابع و تخصیص سهام شرکت‌های دولتی از سوی مراجع ذی‌صلاح است.

 هشدار امنیتی: هرگونه پیامک مبنی بر «ثبت‌نام مجدد سهام عدالت» یا «واریز سود از طریق لینک ارسالی» با هدف سرقت اطلاعات بانکی (فیشینگ) ارسال می‌شود. مراجع رسمی هرگز از طریق شماره‌های شخصی یا پیام‌رسان‌ها پیامک واریز سود ارسال نمی‌کنند.

جمع‌بندی

سهام عدالت دارایی بلندمدتی است که آگاهی از وضعیت آن می‌تواند از بروز مشکلات و سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری کند. مشمولان باید اطلاعات هویتی، شماره شبای بانکی و وضعیت ثبت‌نام سجام خود را به‌روز نگه دارند و برای استعلام دارایی، دریافت سود، انتقال سهام متوفیان و پیگیری سایر امور، تنها به سامانه‌ها و درگاه‌های رسمی مراجعه کنند. با توجه به محدودیت‌های فعلی در فروش و ثبت‌نام جاماندگان، اعتماد به پیامک‌ها و لینک‌های ناشناس می‌تواند خطر فیشینگ و سرقت اطلاعات بانکی را افزایش دهد.

سوالات متداول

۱. آیا می‌توانم سهام عدالت خود را به شخص دیگری واگذار کنم یا بفروشم؟

خیر؛ خرید و فروش برگه سهام عدالت به‌صورت وکالتی یا دستی کاملاً غیرقانونی و فاقد اعتبار است.

۲. چگونه شماره شبای خود را برای دریافت سود اصلاح کنم؟

کافی است وارد سامانه سجام شوید و در بخش ویرایش اطلاعات، شماره شبای جدید را ثبت و تایید کنید.

۳. سود سال‌های گذشته من واریز نشده است؛ آیا سوخت می‌شود؟

خیر؛ سودهای پرداخت‌نشده در حساب شرکت سپرده‌گذاری مرکزی محفوظ است و به محض رفع مغایرت حساب بانکی و سجامی شدن، یک‌جا واریز خواهد شد.