بدترین تورم ایران از جنگ جهانی دوم؟ آمارها چه می‌گویند؟

بررسی روند تاریخی تورم در ایران نشان می‌دهد اقتصاد کشور در سال‌های اخیر با یکی از بالاترین سطوح افزایش قیمت‌ها در دوره پس از جنگ جهانی دوم مواجه شده است؛ وضعیتی که این پرسش را مطرح می‌کند که آیا تورم فعلی در حال ثبت رکوردی کم‌سابقه در تاریخ اقتصاد ایران است؟

مهم‌ترین رکورد، مربوط به تورم میانگین در دهه ۱۴۰۰ است. بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد پیش از این، بدترین دهه‌های تورمی ایران، دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۹۰ با متوسط تورم حدود ۲۴ و ۲۵ درصد بودند، اما متوسط تورم در سال‌های ابتدایی دهه ۱۴۰۰ از ۴۵ درصد فراتر رفت و این سطح، در مقایسه با دهه‌های پیشین، بی‌سابقه گزارش شده است.

بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، تورم سالانه در تیرماه ۱۴۰۵ به ۶۶ درصد رسیده؛ یعنی میانگین قیمت کالاها و خدمات مصرفی در ۱۲ ماه منتهی به تیر، ۶۶ درصد بیشتر از دوره مشابه سال قبل بوده است. این رقم در خردادماه ۶۲ درصد بود و تنها طی یک ماه ۴ واحد درصد افزایش یافت. در همین حال، تورم نقطه‌به‌نقطه تیرماه به ۸۷.۹ درصد رسید؛ به این معنا که خانوارها برای خرید سبد مشابه کالا و خدمات نسبت به تیر سال گذشته، نزدیک به ۸۸ درصد بیشتر هزینه کرده‌اند.

اکنون با رسیدن تورم سالانه به ۶۶ درصد در تیر ۱۴۰۵، ایران یکی از شدیدترین دوره‌های تورمی پس از جنگ جهانی دوم را تجربه می‌کند. البته رکورد مطلق تورم سالانه همچنان مربوط به سال ۱۳۲۲ با نرخ ۱۱۰.۵ درصد است؛ بنابراین دقیق‌تر است گفته شود تورم فعلی رکورد تورم چنددهه اخیر و رکورد میانگین تورم در دوره‌های طولانی‌تر را هدف گرفته، نه اینکه رکورد تاریخی ۱۱۰.۵ درصدی را شکسته باشد. گفتنی است در یک سال گذشته قیمت دلار هم نزدیک به ۹۸ درصد رشد کرده است.

لازم به ذکر است که برای مقایسه منسجم دوره‌های مختلف، تورم میانگین مبنای محاسبات قرار گرفته است. دلیل این انتخاب، در دسترس نبودن داده‌های کامل و قابل مقایسه تورم نقطه‌به‌نقطه بانک مرکزی برای تمام سال‌های مورد بررسی است.

تورم میانگین چیست؟

تورم میانگین، تغییر متوسط سطح قیمت‌ها در ۱۲ ماه منتهی به هر مقطع را در مقایسه با ۱۲ ماه مشابه سال قبل اندازه‌گیری می‌کند. این شاخص در مقایسه با تورم نقطه‌به‌نقطه، اثر جهش‌های کوتاه‌مدت قیمت را تا حدودی تعدیل کرده و تصویر باثبات‌تری از روند عمومی تورم ارائه می‌دهد.

در مقابل، تورم نقطه‌به‌نقطه تغییر سطح قیمت‌ها در یک ماه مشخص نسبت به ماه مشابه سال قبل را نشان می‌دهد و برای سنجش سرعت افزایش قیمت‌ها در کوتاه‌مدت کاربرد بیشتری دارد.

از این رو، رکوردهای مطرح‌شده در این بررسی باید بر اساس تورم میانگین تفسیر شوند. مقایسه این شاخص با دوره‌های تورمی گذشته نشان می‌دهد اقتصاد ایران در حال تجربه شرایطی است که از منظر تاریخی، در زمره کم‌سابقه‌ترین دوره‌های تورمی چند دهه اخیر قرار می‌گیرد.