در حالی که بسیاری از بانکهای مرکزی جهان برای مقابله با تورم به افزایش نرخ بهره روی آوردهاند، بانک مرکزی ژاپن (BOJ) مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. این نهاد به جای افزایش شدید نرخهای بهره، با اجرای سیاست انقباض کمی (QT) تلاش میکند از سقوط بیشتر ارزش ین جلوگیری کند و همزمان تورم ناشی از افزایش قیمت کالاهای وارداتی را مهار کند.
بانک مرکزی ژاپن اجرای QT را از اواخر سال ۲۰۲۴ آغاز کرد؛ زمانی که ارزش ین از ابتدای سال ۲۰۱۲ تاکنون بیش از ۵۳ درصد در برابر دلار آمریکا کاهش یافته بود. این افت شدید، هزینه واردات انرژی، کالاهای مصرفی و مواد اولیه صنایع را افزایش داد و تورمی را ایجاد کرد که برخلاف هدف BOJ، ناشی از رشد تقاضای داخلی و افزایش دستمزدها نبود.
نتیجه این سیاست، کوچک شدن سریع ترازنامه بانک مرکزی بوده است. در سهماهه منتهی به ۳۰ ژوئن، مجموع داراییهای بانک مرکزی ژاپن ۲۳.۵ تریلیون ین (حدود ۱۴۶ میلیارد دلار) کاهش یافت که بزرگترین افت فصلی از زمان آغاز سیاست مالی QT محسوب میشود. از اوج ترازنامه در سهماهه نخست ۲۰۲۴ نیز داراییهای بانک مرکزی ۱۱۶.۹ تریلیون ین (۷۲۶ میلیارد دلار) معادل ۱۵.۶ درصد کاهش یافته و به ۶۳۹.۶ تریلیون ین (۳.۹۷ تریلیون دلار) رسیده است؛ این میزان پایینترین سطح از سال ۲۰۲۰ محسوب میشود.
بخش عمده داراییهای BOJ همچنان در اوراق قرضه دولتی ژاپن (JGBs) متمرکز است. ارزش این داراییها در سهماهه دوم ۱۲.۵ تریلیون ین کاهش یافت و به ۵۱۸.۳ تریلیون ین رسید؛ رقمی که معادل ۸۱ درصد کل داراییهای بانک مرکزی است. همچنین بانک مرکزی ژاپت اکنون دیگر هیچ اسناد خزانه کوتاهمدت (Treasury Bills) در اختیار ندارد و آخرین مورد را در پایان سال ۲۰۲۵ واگذار کرده است.
از سوی دیگر، مانده وامهای اعطایی به بانکها و مؤسسات مالی با کاهش ۹.۷ تریلیون ینی به ۶۸ تریلیون ین رسیده که پایینترین سطح از سال ۲۰۲۰ است. این رقم نسبت به اوج خود در سال ۲۰۲۲ بیش از ۵۵ درصد کاهش یافته و اکنون ۱۰.۶ درصد از کل داراییهای BOJ را تشکیل میدهد.
یکی دیگر از تغییرات مهم، آغاز فروش مستقیم صندوقهای Equity ETFs و صندوقهای سرمایهگذاری املاک ژاپن (J-REITs) است. هرچند سرعت فروش در ابتدا محدود است، اما BOJ این داراییها را با قیمت خرید در ترازنامه ثبت کرده و با توجه به رشد حدود ۵۰۰ درصدی شاخص نیکی ۲۲۵ از زمان آغاز خریدها در سال ۲۰۱۱، ارزش واقعی فروشها بسیار بیشتر از ارقام دفتری است. در سهماهه دوم، ارزش فروش این داراییها ۱۲۰ میلیارد ین بود و مانده آنها به ۳۷.۶ تریلیون ین کاهش یافت.
در کنار این موارد، اوراق قرضه شرکتی (Corporate Bonds) نیز با کاهش ۵۶۳ میلیارد ینی به ۱.۶۳ تریلیون ین رسیده و اوراق تجاری (Commercial Paper) نیز به طور کامل از ترازنامه BOJ حذف شدهاند.
اجرای این سیاست انقباضی باعث افزایش قابل توجه بازده اوراق دولتی شده است؛ بهطوری که بازده اوراق ۳۰ ساله ژاپن به حدود ۴ درصد و بازده اوراق ۱۰ ساله به ۲.۷ درصد رسیده است. با این حال، بانک مرکزی ژاپن تنها نرخ بهره سیاستی خود را به ۱ درصد افزایش داده و همچنان ترجیح میدهد به جای افزایش شدید نرخ بهره، از طریق کاهش ترازنامه و فروش داراییها، از ارزش ین حمایت کرده و فشارهای تورمی ناشی از واردات را کنترل کند.
