امیرمحمد گلوانی، پژوهشگر و کارشناس اقتصادی، در همایش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با اشاره به عوامل اثرگذار بر بازار ارز، اعلام کرد که وصول نشدن حدود ۱۵ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی یکی از دلایل مهم جهش نرخ ارز در سال گذشته بوده است؛ به اعتقاد او این عامل حتی در تغییر رئیس کل بانک مرکزی نیز نقش داشته است. این در حالی است که قیمت نفت برنت دوباره به مرز ۱۰۰ دلاری نزدیک شده است.
گلوانی با اشاره به اهمیت بازار غیررسمی ارز گفت برخلاف دیدگاه رایج که تأمین نیازهای ارزی کشور را صرفاً از مسیر رسمی ارزیابی می‌کند، بازار غیررسمی نیز نقش قابل‌توجهی در اقتصاد ایران دارد. به گفته او، برآوردها نشان می‌دهد حجم این بازار حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیارد دلار است.
وی در این رابطه توضیح داد:
اگر حدود ۱۵ میلیارد دلار مربوط به قاچاق و نزدیک به ۲۰ میلیارد دلار تقاضایی که در بازار رسمی امکان پاسخ‌گویی به آن وجود ندارد در نظر گرفته شود، مشخص می‌شود بخش قابل‌توجهی از تقاضای ارز به بازار غیررسمی منتقل می‌شود.
این کارشناس اقتصادی، چندنرخی بودن ارز و به رسمیت نشناختن برخی تقاضاهای ارزی را از عوامل شکل‌گیری این وضعیت دانست و گفت بخشی از تقاضاهایی که در مقطعی با بخشنامه‌ها غیرمجاز اعلام می‌شوند، ممکن است مدتی بعد دوباره به رسمیت شناخته شوند؛ موضوعی که باعث افزایش پیچیدگی بازار ارز شده است.
گلوانی عوامل مؤثر بر نرخ ارز را در دو گروه کوتاه‌مدت و میان‌مدت تقسیم کرد و گفت درآمدهای نفتی، رشد اقتصادی، نقدینگی، تورم، تراز سرمایه، نرخ بهره و مداخلات بانک مرکزی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده هستند. به گفته او، درآمدهای نفتی به دلیل اثرگذاری سریع بر عرضه ارز، یکی از مهم‌ترین عوامل کوتاه‌مدت بازار محسوب می‌شود.
وی همچنین خروج سرمایه را یکی از متغیرهای مهم اما کمتر مورد توجه در اقتصاد ایران دانست و اظهار کرد که از دهه ۹۰ به بعد، تراز سرمایه به یکی از عوامل اصلی فشار بر نرخ ارز تبدیل شده است.
این پژوهشگر اقتصادی در ادامه با ارائه چشم‌انداز سال ۱۴۰۵ گفت در شرایطی که نه توافقی حاصل شود و نه تنش‌ها تشدید شود، با فرض تورم حدود ۸۵ درصد، رشد نقدینگی ۶۰ درصد و کاهش درآمدهای نفتی، میانگین قیمت دلار می‌تواند در محدوده ۱۹۱ تا ۲۵۸ هزار تومان قرار گیرد. همچنین در صورت تشدید تنش‌ها و کاهش بیشتر صادرات نفت، احتمال افزایش میانگین نرخ دلار تا حدود ۲۸۶ هزار تومان نیز وجود دارد.
