اوراق سلف سکه بانک مرکزی چیست؟ آموزش خرید

خلاصه مطلب

اوراق سلف سکه بانک مرکزی یکی از ابزارهای جدید بازار سرمایه برای سرمایه‌گذاری روی سکه بدون نیاز به خرید و نگهداری فیزیکی آن است. در این روش، بانک مرکزی سکه تمام بهار آزادی را در قالب اوراق سلف موازی استاندارد در بورس کالای ایران عرضه می‌کند. نماد این اوراق در نخستین عرضه «عسکه ۲» است و هر هزار ورقه معادل یک سکه کامل خواهد بود؛ بنابراین سرمایه‌گذار برای ورود به این بازار الزاماً به پول خرید یک سکه کامل نیاز ندارد. در عرضه نخست، معادل ۱۰۰ هزار قطعه سکه در قالب ۱۰۰ میلیون ورقه با سررسید سه‌ماهه عرضه می‌شود.

خریداران می‌توانند اوراق خود را پیش از سررسید در بازار ثانویه معامله کنند یا در صورت داشتن شرایط قرارداد، برای دریافت سکه فیزیکی اقدام کنند. برای اوراقی که تا سررسید نگهداری شوند، حداقل بازده ۷ درصدی درنظر گرفته شده است. البته این مزیت به خرید در بازار ثانویه تعمیم پیدا نمی‌کند و سود یا زیان خریدار ثانویه به قیمت خرید او بستگی دارد.

اوراق سلف سکه بانک مرکزی چیست؟

اوراق سلف سکه بانک مرکزی نوعی قرارداد مالی برای پیش‌خرید سکه در بازار سرمایه است. در این قرارداد، خریدار وجه معامله را امروز پرداخت می‌کند و در مقابل، حق دریافت دارایی پایه یا تسویه طبق شرایط قرارداد را در تاریخ مشخصی در آینده به دست می‌آورد.

دارایی پایه این اوراق، سکه تمام بهار آزادی است. در نخستین عرضه، سکه‌های مربوط به سال ۱۳۸۶ در قالب اوراق سلف موازی استاندارد وارد بورس کالای ایران شده‌اند.

تفاوت مهم این ابزار با پیش‌فروش سنتی سکه این است که اوراق در بورس کالا منتشر می‌شود و پس از عرضه اولیه، امکان معامله آن در بازار ثانویه وجود دارد. بنابراین سرمایه‌گذار مجبور نیست حتماً تا تاریخ سررسید صبر کند و می‌تواند در صورت وجود شرایط مناسب بازار، اوراق خود را قبل از سررسید بفروشد.

به زبان ساده، خرید اوراق سلف سکه بیشتر شبیه خرید یک حق مالی استانداردشده نسبت به سکه است؛ با این تفاوت که سازوکار قرارداد امکان تحویل فیزیکی سکه را نیز فراهم می‌کند.

اوراق سلف موازی استاندارد سکه چگونه کار می‌کند؟

برای درک بهتر این ابزار، ابتدا باید مفهوم «سلف موازی استاندارد» را بشناسیم. در قرارداد سلف، خریدار مبلغ کالا را در زمان معامله پرداخت می‌کند اما دریافت کالا به آینده موکول می‌شود و در مدل «موازی»، اوراق مربوط به این قرارداد می‌تواند در بازار ثانویه مورد معامله قرار بگیرد.

روند کلی در مورد اوراق سلف سکه بانک مرکزی به این شکل است:

• بانک مرکزی اوراق سلف سکه را در بورس کالا عرضه می‌کند.
• سرمایه‌گذار با کد بورسی خود اوراق را خریداری می‌کند.
• هر ورقه معادل یک‌هزارم سکه است.
• با تغییر قیمت سکه و میزان عرضه و تقاضا، قیمت این اوراق نیز نوسان می‌کند.
• سرمایه‌گذار می‌تواند پیش از سررسید اوراق را در بازار ثانویه بفروشد.
• در صورت نگهداری تا سررسید، طبق شرایط قرارداد امکان تسویه یا درخواست تحویل فیزیکی وجود دارد.

در عرضه نخست، ۱۰۰ هزار قطعه سکه تمام بهار آزادی معادل ۱۰۰ میلیون ورقه اوراق سلف استاندارد عرضه شده است؛ بنابراین هر ۱۰۰۰ ورقه معادل یک سکه کامل خواهد بود.

این تقسیم‌بندی یکی از ویژگی‌های مهم نماد «عسکه ۲» است، زیرا باعث می‌شود سرمایه‌گذار بتواند با خرید تعداد محدودی ورقه، بدون تأمین کل مبلغ یک سکه وارد بازار شود.

نماد عسکه چیست؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها برای سرمایه‌گذاران این است که اوراق سلف سکه را با چه نمادی در بورس بخریم؟

در عرضه نخست بانک مرکزی، نماد معاملاتی این اوراق «عسکه ۲» اعلام شده است. بنابراین اگر قصد خرید این اوراق را دارید، باید نماد مربوط به آن را در سامانه معاملاتی کارگزاری خود جست‌وجو کنید.

مشخصات اوراق سلف سکه با نماد «عسکه ۲»

برای اینکه تصویر دقیق‌تری از این ابزار داشته باشید، مهم‌ترین مشخصات عرضه نخست را می‌توان در جدول زیر خلاصه کرد:

ویژگی	مشخصات
نام ابزار	اوراق سلف موازی استاندارد سکه تمام بهار آزادی
ناشر	بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
نماد	عسکه ۲
دارایی پایه	سکه تمام بهار آزادی
سال ضرب	۱۳۸۶
حجم عرضه	۱۰۰ هزار قطعه سکه
تعداد اوراق	۱۰۰ میلیون ورقه
ارزش هر سکه	معادل ۱۰۰۰ ورقه
سررسید	۱۸ آذر ۱۴۰۵
عرضه اولیه	۱۸ شهریور ۱۴۰۵
معاملات ثانویه	از ۲۱ شهریور تا ۱۸ آذر ۱۴۰۵
دامنه نوسان روز عرضه	مثبت و منفی ۵ درصد
دامنه نوسان ثانویه	مثبت و منفی ۱۰ درصد
بازده حداقلی عرضه اولیه	۷ درصد در صورت تحقق شرایط اختیار فروش تا سررسید

زمان عرضه اوراق سلف سکه بانک مرکزی چه زمانی است؟

عرضه اولیه عسکه ۲ در روز چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد. طبق اطلاعیه منتشرشده، عرضه از ساعت ۱۱:۴۵ تا ۱۸:۰۰ برگزار و معاملات اولیه به روش گشایش نماد و حراج تک‌قیمتی صورت گرفت.

پس از عرضه اولیه، معاملات ثانویه اوراق سلف سکه بانک مرکزی از ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ آغاز می‌شود و تا ۱۸ آذر ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت. در بازار ثانویه، دامنه نوسان روزانه اوراق مثبت و منفی ۱۰ درصد اعلام شده است.

افرادی که در عرضه اولیه موفق به خرید نماد عسکه نشده باشند، می‌توانند با شروع معاملات ثانویه، برای خرید اوراق سلف سکه بانک مرکزی از بازار بورس اقدام کنند.

چگونه اوراق سلف سکه را در بورس بخریم؟

خرید اوراق سلف سکه در بورس از نظر فرآیند کلی شباهت زیادی به خرید سهام از بازار سرمایه دارد. بنابراین، برای خرید نماد عسکه، به کد بورسی و دسترسی معاملاتی از طریق یک کارگزاری نیاز دارید.

آموزش خرید اوراق سلف سکه در بورس

برای سرمایه‌گذاری روی این اوراق باید مراحل زیر را انجام دهید:

• مرحله اول؛ دریافت کد بورسی

اگر قبلاً در بورس فعالیت کرده‌اید و کد بورسی دارید، نیازی به دریافت کد جدید نیست. می‌توانید با همان کد سهامداری در عرضه اوراق سلف سکه در بورس و بازار ثانویه آن شرکت کند.

اگر کد بورسی ندارید، ابتدا باید مراحل ثبت‌نام و احراز هویت سجام را انجام دهید و یک کارگزاری معاملاتی را انتخاب کنید.

• مرحله دوم؛ ورود به سامانه معاملات

پس از فعال شدن دسترسی معاملاتی، وارد سامانه آنلاین کارگزاری خود شوید.

توجه کنید که برای خرید اوراق سلف سکه باید از سامانه‌ای استفاده کنید که امکان معامله ابزارهای بورس کالا را در اختیار شما قرار دهد.

• مرحله سوم؛ جست‌وجوی نماد عسکه

در قسمت جست‌وجوی نماد، عبارت «عسکه ۲» را وارد کنید.

در صورتی که قصد خرید در بازار ثانویه را دارید، قیمت و حجم سفارش‌های موجود را بررسی کنید و سپس سفارش خرید خود را ثبت کنید.

• مرحله چهارم؛ تعیین تعداد اوراق

هر ورقه معادل یک‌هزارم سکه است. بنابراین برای خرید یک سکه کامل باید ۱۰۰۰ ورقه داشته باشید.

برای مثال، اگر قیمت هر ورقه ۲۳۵ هزار تومان باشد:

۱۰۰۰ ورقه × ۲۳۵ هزار تومان = ۲۳۵ میلیون تومان

این فقط یک مثال محاسباتی است و قیمت واقعی اوراق در زمان معامله باید از سامانه معاملاتی کارگزاری بررسی شود.

• مرحله پنجم؛ ثبت سفارش خرید

پس از تعیین تعداد و قیمت، سفارش خرید را ثبت کنید. در صورت تطبیق سفارش با فروشنده، معامله انجام می‌شود و اوراق در پرتفوی شما قرار می‌گیرد.

در عرضه اولیه، فرآیند قیمت‌گذاری با حراج تک‌قیمتی انجام می‌شود؛ بنابراین قیمت نهایی عرضه الزاماً همان قیمتی نیست که صرفاً بر اساس قیمت سکه در بازار آزاد تصور می‌شود.

آیا برای خرید عسکه باید یک سکه کامل بخریم؟

خیر. یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های اوراق سلف سکه با خرید فیزیکی این است که واحدهای این اوراق به یک‌هزارم سکه تقسیم شده‌اند.

یعنی:

• ۱ ورقه = یک‌هزارم سکه

و:

• ۱۰۰۰ ورقه = یک سکه کامل

در نتیجه، سرمایه‌گذار می‌تواند متناسب با سرمایه خود تعداد کمتری اوراق بخرد. البته برای دریافت فیزیکی سکه در سررسید، باید حداقل ۱۰۰۰ ورقه، معادل یک سکه، در اختیار داشته باشد. این ویژگی برای سرمایه‌گذارانی که می‌خواهند با سرمایه محدودتر روی بازار سکه سرمایه‌گذاری کنند، اهمیت زیادی دارد.

سود ۷ درصدی اوراق سلف سکه چگونه محاسبه می‌شود؟

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های عرضه «عسکه ۲»، موضوع بازده ۷ درصدی است؛ اما این بخش نیاز به توضیح دقیق دارد.

اوراق با اختیار فروش تبعی عرضه شده‌اند و قیمت اعمال این اختیار فروش در سررسید معادل ۱۰۷ درصد قیمت کشف‌شده در عرضه اولیه تعیین شده است. در نتیجه، فردی که اوراق را در عرضه اولیه خریداری کند و تا سررسید نگه دارد، در صورت استفاده از این سازوکار، حداقل بازده ۷ درصدی نسبت به قیمت کشف‌شده عرضه اولیه خواهد داشت.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد؛ بازده ۷ درصدی به هر خریدی در بازار ثانویه تعلق نمی‌گیرد.

فرض کنید قیمت کشف‌شده در عرضه اولیه ۲۴۰ میلیون تومان به ازای هر سکه معادل باشد. قیمت اعمال اختیار فروش در این مثال ۲۵۶.۸ میلیون تومان خواهد بود. اما اگر شما چند روز بعد اوراق را در بازار ثانویه با قیمت معادل ۲۵۵ میلیون تومان خریداری کنید، دیگر نمی‌توان گفت سود شما حتماً ۷ درصد است؛ زیرا مبنای بازده شما قیمت خرید خودتان خواهد بود.

بنابراین هنگام ارزیابی عسکه، باید قیمت خرید در بازار ثانویه، قیمت اعمال اختیار فروش، زمان باقی‌مانده تا سررسید و شرایط بازار سکه را هم‌زمان در نظر گرفت.

همچنین این اوراق سود دوره‌ای ماهانه یا فصلی ندارند و مفهوم ۷ درصد با سود نقدی بین‌دوره‌ای متفاوت است.

سررسید اوراق سلف سکه چه زمانی است؟

سررسید نخستین اوراق «عسکه ۲» ۱۸ آذر ۱۴۰۵ تعیین شده است. دارنده اوراق تا قبل از سررسید چند انتخاب دارد:

• فروش اوراق در بازار ثانویه؛
• نگهداری اوراق تا سررسید؛
• استفاده از سازوکار تسویه نقدی طبق شرایط قرارداد؛
• درخواست تحویل فیزیکی سکه، در صورت داشتن حداقل تعداد لازم و رعایت مهلت اعلام‌شده.

معاملات ثانویه از ۲۱ شهریور آغاز می‌شود و تا ۱۸ آذر ادامه دارد.

چگونه در سررسید اوراق، سکه فیزیکی بگیریم؟

اگر هدف شما از خرید اوراق سلف سکه، در نهایت دریافت سکه فیزیکی باشد، باید شرایط تحویل را رعایت کنید. برای دریافت یک سکه کامل، حداقل ۱۰۰۰ ورقه لازم است. همچنین طبق شرایط اعلام‌شده، دارنده اوراق باید درخواست تحویل فیزیکی را حداکثر ۱۰ روز تقویمی پیش از سررسید ارائه کند. تحویل فیزیکی پس از سررسید نیز از طریق شعب بانک ملی انجام می‌شود.

بنابراین اگر تنها چند صد ورقه در اختیار داشته باشید، نمی‌توانید انتظار دریافت یک سکه کامل داشته باشید و باید مقررات تسویه مربوط به مقدار اوراق خود را بررسی کنید.

این نکته را نیز نباید فراموش کرد که هدف همه خریداران الزاماً دریافت سکه نیست. بسیاری از سرمایه‌گذاران ممکن است اوراق را صرفاً با هدف کسب بازده ناشی از تغییر قیمت سکه خریداری کنند و قبل از سررسید از معامله خارج شوند.

تفاوت اوراق سلف سکه با خرید سکه فیزیکی چیست؟

مقایسه این دو روش برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذار اهمیت زیادی دارد.

ویژگی	اوراق سلف سکه	سکه فیزیکی
محل خرید	بورس کالا	بازار فیزیکی
نگهداری	در حساب معاملاتی	نیازمند نگهداری فیزیکی
ریسک سرقت	ندارد	وجود دارد
ریسک اصالت	عملاً موضوعیت خرید فیزیکی را ندارد	باید بررسی شود
امکان فروش	بازار ثانویه	بازار فیزیکی
سرمایه اولیه	امکان خرید کسری از سکه	قیمت یک سکه تمام
تحویل فیزیکی	طبق شرایط قرارداد	از ابتدا در اختیار خریدار
نوسان قیمت	تابع بازار و عرضه و تقاضای اوراق	تابع بازار سکه
سود تضمینی	فقط طبق شرایط اختیار فروش عرضه اولیه	ندارد
هزینه نگهداری	ندارد	ممکن است وجود داشته باشد
ریسک نقدشوندگی	وابسته به بازار ثانویه	وابسته به بازار سکه

مزایای خرید اوراق سلف سکه بانک مرکزی

خرید اوراق سلف سکه چند مزیت مهم دارد که باعث شده این ابزار برای بخشی از سرمایه‌گذاران جذاب باشد.

۱. حذف دغدغه نگهداری سکه: لازم نیست خریدار سکه را در خانه، صندوق امانات یا محل دیگری نگهداری کند.

۲. امکان سرمایه‌گذاری با مبلغ کمتر: از آنجا که هر سکه به ۱۰۰۰ ورقه تقسیم شده است، ورود به بازار با سرمایه کمتر از قیمت یک سکه کامل امکان‌پذیر است.

۳. امکان معامله پیش از سررسید: دارنده اوراق مجبور نیست تا زمان سررسید منتظر بماند و می‌تواند در بازار ثانویه اوراق خود را بفروشد.

۴. وجود سازوکار بازده حداقلی در عرضه اولیه: اختیار فروش تبعی با قیمت اعمال ۱۰۷ درصد قیمت کشف‌شده، برای خریدار عرضه اولیه‌ای که اوراق را تا سررسید و طبق شرایط قرارداد نگهداری کند، یک بازده پایه ۷ درصدی ایجاد می‌کند.

۵. شفافیت معاملاتی: قیمت و حجم معاملات در بستر بورس کالا ثبت می‌شود و معاملات تحت مقررات بازار سرمایه انجام می‌گیرد.

معایب و ریسک‌های خرید اوراق سلف سکه چیست؟

با وجود مزایا، خرید اوراق سلف سکه بدون ریسک نیست و نباید صرفاً به دلیل وجود عبارت « سود ۷ درصد» آن را سرمایه‌گذاری بدون ریسک تلقی کرد.

• نوسان قیمت اوراق: قیمت اوراق در بازار ثانویه نوسان دارد. اگر قبل از سررسید با قیمت نامناسب بفروشید، ممکن است دچار زیان شوید.
• تفاوت قیمت اوراق و سکه فیزیکی: قیمت اوراق الزاماً دقیقاً برابر قیمت سکه در بازار آزاد نیست. ممکن است عرضه و تقاضای خود اوراق، شرایط بازار سرمایه و انتظارات سرمایه‌گذاران باعث ایجاد اختلاف قیمت شود.
• محدودیت زمانی: این ابزار سررسید مشخص دارد و سرمایه‌گذار باید شرایط تسویه در آن تاریخ را بداند.
• احتمال کاهش جذابیت در صورت خرید گران: اگر قیمت اوراق در بازار ثانویه بیش از ارزش اقتصادی آن رشد کند، خرید در آن قیمت ممکن است جذابیت کمتری داشته باشد. بنابراین مقایسه قیمت «عسکه» با قیمت سکه فیزیکی و ارزش گواهی سپرده سکه اهمیت زیادی دارد.

مهم‌ترین نکته؛ سود ۷ درصد برای همه خریداران نیست. کف بازده ۷ درصدی مربوط به سازوکار اختیار فروش برای خریدار عرضه اولیه و در صورت رعایت شرایط قرارداد است؛ خرید اوراق در بازار ثانویه الزاماً چنین بازدهی را تضمین نمی‌کند.

آیا خرید اوراق سلف سکه بهتر است یا خرید سکه؟

پاسخ یکسانی برای همه سرمایه‌گذاران وجود ندارد. اگر هدف شما نگهداری مستقیم سکه، استفاده شخصی یا داشتن دارایی فیزیکی است، سکه فیزیکی مزیت مشخص خود را دارد. اما اگر هدف شما سرمایه‌گذاری روی قیمت سکه بدون دردسر نگهداری فیزیکی باشد، اوراق سلف گزینه متفاوتی است.

در واقع نباید «عسکه» را صرفاً جایگزین سکه فیزیکی دانست. این دو ابزار، ساختار معاملاتی متفاوتی دارند و تصمیم میان آن‌ها باید براساس عواملی مانند سرمایه در دسترس، افق سرمایه‌گذاری، نیاز به نقدشوندگی، قیمت روز اوراق و انتظار شما از بازار طلا انجام شود.

تفاوت اوراق سلف سکه با صندوق طلا چیست؟

هر دو ابزار امکان سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازار طلا را فراهم می‌کنند، اما ساختارشان متفاوت است. صندوق طلا در بورس یک صندوق سرمایه‌گذاری است که دارایی آن عمدتاً در ابزارهای مرتبط با طلا، از جمله گواهی سپرده و ابزارهای مالی مرتبط، قرار می‌گیرد. اما اوراق سلف سکه مستقیماً به قرارداد سلف یک دارایی پایه مشخص، یعنی سکه تمام بهار آزادی، مربوط می‌شود و شرایط سررسید، تحویل و تسویه آن از قبل مشخص است.

بنابراین صندوق طلا بیشتر یک ابزار سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و مدیریت‌شده است، در حالی که اوراق سلف سکه ساختاری نزدیک‌تر به پیش‌خرید یک سکه برای آینده دارد.

آیا اوراق سلف سکه همان پیش‌فروش سکه بانک مرکزی است؟

خیر؛ اگرچه از نظر اقتصادی شباهت‌هایی دارند، اما ساختار آنها یکسان نیست. در پیش‌فروش سنتی، تمرکز اصلی روی خرید سکه برای تحویل در تاریخ آینده است؛ اما در اوراق سلف موازی استاندارد، یک ورقه مالی قابل معامله در بازار سرمایه ایجاد می‌شود.

به همین دلیل، دارنده اوراق می‌تواند پیش از سررسید، آن را در بازار ثانویه بفروشد؛ قابلیتی که یکی از تفاوت‌های مهم اوراق سلف با بسیاری از روش‌های سنتی پیش‌فروش است.

جمع‌بندی

اوراق سلف سکه بانک مرکزی ابزار جدیدی برای سرمایه‌گذاری در بازار طلاست که با عرضه نماد «عسکه ۲» وارد مرحله اجرایی شده است. این اوراق امکان سرمایه‌گذاری روی سکه تمام بهار آزادی را بدون نیاز به نگهداری فیزیکی فراهم می‌کنند و از سوی دیگر، به دلیل تقسیم هر سکه به ۱۰۰۰ ورقه، سرمایه‌گذار برای ورود الزاماً به اندازه خرید یک سکه تمام بهار به نقدینگی نیاز ندارد.

ویژگی مهم دیگر، امکان معامله اوراق در بازار ثانویه است. بنابراین دارنده می‌تواند پیش از سررسید از سرمایه‌گذاری خارج شود. در عرضه اولیه نیز اختیار فروش تبعی با قیمت اعمال ۱۰۷ درصد قیمت کشف‌شده پیش‌بینی شده است که در صورت نگهداری اوراق تا سررسید و رعایت شرایط قرارداد، حداقل بازده ۷ درصدی نسبت به قیمت عرضه اولیه ایجاد می‌کند.

با این حال، ۷ درصد را نباید سود تضمینی برای تمام خریداران نماد عسکه دانست؛ به‌خصوص اگر اوراق را پس از عرضه اولیه از بازار ثانویه خریداری کنید. قیمت ورود، فاصله ارزش اوراق با قیمت سکه، زمان باقی‌مانده تا سررسید و شرایط بازار طلا، همگی در بازده نهایی اثرگذار هستند.

سوالات متداول

۱. اوراق سلف سکه بانک مرکزی چیست؟

اوراق سلف سکه بانک مرکزی نوعی قرارداد مالی برای پیش‌خرید سکه در بازار سرمایه است که با نماد عسکه ۲ معرفی شده است.

۲. چگونه نماد عسکه را در بورس بخریم؟

با داشتن کد بورسی و دسترسی معاملاتی، می‌توانید وارد سامانه کارگزاری شوید، نماد عسکه ۲ را جست‌وجو و متناسب با قیمت بازار سفارش خرید ثبت کنید.

۳. هر چند ورقه عسکه معادل یک سکه است؟

هر ۱۰۰۰ ورقه اوراق سلف سکه معادل یک سکه تمام بهار آزادی است؛ بنابراین امکان خرید کسری از یک سکه نیز وجود دارد.

۴. آیا سود ۷ درصدی عسکه قطعی است؟

بازده ۷ درصدی مربوط به اختیار فروش تبعی و شرایط نگهداری اوراق عرضه اولیه تا سررسید است و برای خریدهای بازار ثانویه به‌صورت خودکار تضمین نمی‌شود.

۵. آیا در سررسید اوراق سلف سکه می‌توان سکه فیزیکی گرفت؟

بله، طبق شرایط قرارداد، افرادی که حداقل ۱۰۰۰ ورقه داشته باشند، می‌توانند در مهلت تعیین‌شده برای دریافت یک سکه فیزیکی درخواست تحویل ثبت کند.