جدیدترین آمار عملیات بازار باز بانک مرکزی نشان میدهد سیاستگذار پولی رویکرد سختگیرانهتری در مدیریت نقدینگی شبکه بانکی در پیش گرفته است.
بر اساس این آمار، در هفته منتهی به ۱۷ تیر، بانکها در مجموع ۳۶۱ هزار میلیارد تومان درخواست تأمین نقدینگی ارائه کردند، اما تنها با ۵۰ هزار میلیارد تومان از این درخواستها موافقت شد؛ به عبارتی فقط ۱۳.۷ درصد از تقاضای بانکها پذیرفته شده است.
عملیات بازار باز یکی از مهمترین ابزارهای بانک مرکزی برای تنظیم نقدینگی و هدایت نرخ سود در اقتصاد به شمار میرود. در این سازوکار، بانکهایی که با کمبود نقدینگی کوتاهمدت مواجه هستند، میتوانند با وثیقهگذاری اوراق مالی از بانک مرکزی منابع دریافت کنند. با این حال، تأمین گسترده این منابع میتواند به افزایش پایه پولی، رشد نقدینگی و در نهایت تشدید تورم منجر شود.
کارشناسان معتقدند کاهش نرخ پذیرش درخواست بانکها، نشانهای از تلاش بانک مرکزی برای افزایش انضباط پولی و کاهش وابستگی بانکهای دارای کسری مزمن به منابع بانک مرکزی است. این سیاست بانکها را ناچار میکند به جای اتکا به پول پرقدرت، مدیریت ترازنامه، جذب منابع جدید و اصلاح ساختار مالی خود را در اولویت قرار دهند.
از سوی دیگر، محدود شدن تزریق نقدینگی میتواند به کنترل رشد پایه پولی کمک کند. پایه پولی به دلیل اثر ضریب فزاینده، نقش مهمی در افزایش حجم نقدینگی و شکلگیری فشارهای تورمی دارد؛ بنابراین کاهش رشد آن از مهمترین ابزارهای مهار تورم محسوب میشود.
با این حال، برخی کارشناسان هشدار میدهند که سختگیری بیش از حد در تأمین نقدینگی ممکن است هزینه تأمین مالی بانکها را افزایش داده و توان آنها برای پرداخت تسهیلات، بهویژه به بخش تولید، را کاهش دهد.
به گفته صادق محبی، کارشناس اقتصادی، این اقدام یکی از جدیترین پیامهای انضباط پولی در سالهای اخیر است، اما موفقیت آن به اصلاح ساختاری شبکه بانکی و هدایت منابع به سمت سرمایهگذاری و تولید بستگی دارد. به اعتقاد او، اگر منابع بانکی به فعالیتهای مولد اختصاص یابد و از ورود آنها به بخشهای غیرمولد جلوگیری شود، این سیاست میتواند علاوه بر کنترل تورم، به رشد اقتصادی نیز کمک کند. در غیر این صورت، صرف محدود کردن تزریق نقدینگی اثر پایداری بر اقتصاد نخواهد داشت.
